NAGTRABAHO SIYA BILANG TAGAHUGAS NG PINGGAN PARA MAPAGTAPOS ANG MISTER SA DOCTORATE — PERO SA ARAW NG GRADUATION, INANUNSYO NG LALAKI NA PAKAKASALAN NIYA ANG ANAK NG DEAN, KAYA UMALINGAWNGAW ANG ISANG SAMPAL AT PANININGIL NA GUMULAT SA LAHAT
Si Loida ay nakaupo sa pinakadulong bahagi ng Grand Convention Center. Nakasuot siya ng lumang bestida na tinahi lang niya. Ang kanyang mga kamay ay magaspang, puno ng kalyo, at bitak-bitak dahil sa limang taong pagbabad sa sabon at tubig.
Sa entablado, nakatayo ang kanyang asawa—si Dr. Jericho Mendez. Gwapo, makisig sa kanyang Toga, at puno ng tagumpay. Katatapos lang niyang tanggapin ang kanyang PhD in Business Administration bilang Summa Cum Laude.
Naiiyak si Loida. Sa wakas, isip niya. Tapos na ang hirap namin. Tapos na ang pagiging dishwasher ko sa karinderya. Tapos na ang pagiging janitress ko sa gabi. Magkakaroon na kami ng magandang buhay.
Tandang-tanda pa ni Loida kung paano siya nagmakaawa sa mga amo niya na bigyan siya ng advance para pambili ng libro ni Jericho. Kung paano siya kumain ng tuyo at kanin lang para may pambayad si Jericho sa thesis defense. Ang bawat sentimo ng sweldo niya ay napupunta sa pangarap ng asawa niya.
Umakyat si Jericho sa podium para sa kanyang Valedictory Speech.
“Maraming salamat sa inyong lahat,” panimula ni Jericho. Ang boses niya ay puno ng kumpiyansa. “Ang tagumpay na ito ay hindi ko makakamit kung wala ang inspirasyon ng aking buhay.”
Napangiti si Loida. Hinihintay niyang banggitin ang pangalan niya. Handa na siyang tumayo.
“Gusto kong pasalamatan,” patuloy ni Jericho, “ang babaeng nagbigay kulay sa mundo ko nitong nakaraang dalawang taon. Ang babaeng nasa tabi ko habang tinatapos ko ang dissertation ko. Ang anak ng ating University President… si Ms. Veronica Chua.”
Natigilan si Loida. Veronica?
Isang magandang babae na naka-designer dress ang tumayo sa VIP section at kumaway.
“Veronica,” sabi ni Jericho sa harap ng libo-libong tao. “Ngayong doktor na ako, handa na akong harapin ang future kasama ka. Will you marry me?”
Naghiyawan ang mga tao. “Yes! Yes!” sigaw nila. Kinikilig ang lahat. Umakyat si Veronica sa stage at niyakap si Jericho.
Si Loida? Nanigas siya sa upuan.
Ang mundo niya ay gumuho. Ang limang taon ng pawis at luha. Ang mga gabing hindi siya natulog para plantsahin ang uniporme nito. Ang asawa niyang pinaghirapan niya… ay may iba na pala. At sa harap pa ng lahat, itinanggi siya nito.
Hindi umiyak si Loida. Sa halip, naramdaman niya ang isang apoy na sumiklab sa dibdib niya.
Tumayo siya.
Naglakad si Loida sa gitna ng aisle. Mabilis. Mabigat ang bawat hakbang.
Ang mga tao ay nagtaka. “Sino ‘yang babaeng ‘yan? Guard, may baliw na papunta sa stage!”
Pero hindi nagpa-pigil si Loida. Umakyat siya sa hagdan ng entablado.
Nakita siya ni Jericho. Nanlaki ang mata nito. Ang ngiti nito ay napalitan ng takot at hiya.
“L-Loida?” bulong ni Jericho, pilit na ngumingiti para hindi mahalata ng iba. “Anong ginagawa mo dito? Bumaba ka nga! Nakakahiya ka! Ang dumi-dumi mo!”
“Nakakahiya?” tanong ni Loida.
Sa harap ng microphone, sa harap ng University President, sa harap ni Veronica, at sa harap ng buong crowd…
PAAAAAK!
Isang napakalakas na sampal ang dumapo sa mukha ni Dr. Jericho Mendez. Halos tumilapon ang salamin nito.
Tumahimik ang buong hall.
Inagaw ni Loida ang mikropono.
“Good afternoon sa inyong lahat,” bati ni Loida. Ang boses niya ay nanginginig sa galit pero buo. “Ako nga pala si Loida. Ang babaeng ‘nakakahiya’. Ang babaeng ‘madumi’.”
Tumingin siya kay Jericho na hawak ang namumulang pisngi.
“At ako rin ang LEGAL NA ASAWA ng lalaking ito sa loob ng pitong taon.”
Napasinghap ang lahat. Napatingin si Veronica kay Jericho. “Jericho?! Married ka?!”
“Let me explain!” depensa ni Jericho.
“Shut up!” sigaw ni Loida.
Naglabas si Loida ng isang lumang notebook mula sa kanyang kupas na bag.
“Jericho, gusto mo bang magpakasal sa iba? Sige, payag ako. Pero bago ka umalis, may kailangan tayong ayusin.”
Binuksan ni Loida ang notebook.
“Ito ang listahan ng lahat ng ginastos ko sa’yo simula noong 1st year PhD student ka hanggang ngayon. Dahil wala kang trabaho at ‘full-time student’ ka kuno, ako ang bumuhay sa’yo.”
Binasa ni Loida ang listahan sa mic.
“Tuition Fee sa loob ng 5 taon: P 500,000.”
“Thesis Defense at Printing: P 150,000.”
“Upa sa Condo na tinutuluyan mo para ‘makapag-focus’ ka: P 600,000.”
“Allowance mo araw-araw, pati pambili mo ng briefs at medyas: P 200,000.”
Humarap si Loida kay Jericho.
“Ang total ay 1.45 Million Pesos. Binuno ko ‘yan sa paghuhugas ng pinggan sa karinderya, Jericho. Namamaga ang kamay ko gabi-gabi. Wala akong bagong damit. Hindi ako kumakain ng masarap. Lahat binigay ko sa’yo para maging ‘Doktor’ ka.”
Nilapitan niya si Jericho, mukha sa mukha.
“Ngayon, kung gusto mong maging malaya at pakasalan ang babaeng ‘yan… BAYARAN MO AKO. Ibalik mo ang bawat sentimo na kinuha mo sa akin! Dahil kung hindi, idedemanda kita ng Bigamy, Economic Abuse, at sisiguraduhin kong matatanggalan ka ng lisensya at diploma bago ka pa makapag-trabaho!”
Lumapit ang University President (ang tatay ni Veronica). Galit na galit ito.
“Mr. Mendez!” sigaw ng Presidente. “Is this true?!”
“S-Sir… ano po…” nauutal na si Jericho.
“You lied to my daughter! Sabi mo single ka! You manipulated us!”
Sinampal din ni Veronica si Jericho. “Manloloko! Get away from me!”
Humarap ang University President sa crowd. “Security! Escort this man out! At tungkol sa diploma niya? Iho-hold natin ‘yan pending an investigation on ethical misconduct!”
Nawala ang lahat kay Jericho sa isang iglap. Ang fiancé, ang diploma, ang reputasyon, at ang dignidad.
Si Loida naman ay kalmadong isinara ang notebook niya.
Inabot ng University President ang isang calling card kay Loida. “Misis, we are sorry regarding this. Sasagutin ng unibersidad ang legal fees mo para makuha ang hustisya at pera mo.”
Tumango si Loida. “Salamat po.”
Tumingin siya kay Jericho na ngayon ay umiiyak na sa sahig.
“Congratulations, Doctor,” sabi ni Loida nang may diin. “Sana magamit mo ‘yang talino mo para bayaran ako. Hihintayin ko ang cheke mo.”
Naglakad palabas si Loida sa Convention Center. Wala na siyang asawa, pero naramdaman niyang mas magaan ang pakiramdam niya. Ang bigat na dinala niya ng limang taon ay wala na.
Siya ay pumasok bilang “nakakahiyang dishwasher,” pero lumabas siya bilang isang babaeng hindi na muling magpapa-api.
