INALAGAAN NG MANUGANG ANG PARALITIKONG BIYENAN NG 8 TAON HABANG NAGPAPAKASASA ANG TUNAY NA ANAK — NANG MAMATAY ANG MATANDA, NAUWI ANG LAHAT SA ANAK, PERO ISANG LIHIM SA ILALIM NG KAMA ANG NAGPABAGO NG LAHAT
Si Elena ay isang biyuda. Sampung taon na ang nakakaraan nang mamatay ang asawa niyang si Paolo. Sa halip na mag-asawa muli o bumalik sa kanyang pamilya, pinili ni Elena na manatili sa lumang bahay ng mga Villamayor para alagaan ang kanyang biyenan na si Nanay Lusing.
Na-stroke si Nanay Lusing at na-paralyze ang kalahati ng katawan. Hindi ito makalakad, hirap magsalita, at naka-diaper na lang.
Sa loob ng walong taon, si Elena ang naging kamay at paa ng matanda. Siya ang nagpapaligo, nagpapalit ng lampin, nagpapakain, at naglilinis ng dumi nito. Tiniis niya ang puyat at pagod.
Samantala, ang kaisa-isang tunay na anak ni Nanay Lusing na si Marissa ay nasa Maynila. Mayaman si Marissa, may sariling negosyo, at nakatira sa condo. Pero sa loob ng walong taon, ni minsan ay hindi ito dumalaw. Tumatawag lang ito kapag may kailangan itanong tungkol sa titulo ng lupa.
“Elena, siguraduhin mong buhay pa ang matanda ha? Huwag mong papabayaan ang mana ko,” bilin ni Marissa sa telepono, na parang hinihintay na lang mamatay ang ina.
Dumating ang araw na kinatatakutan ni Elena. Namayapa si Nanay Lusing sa kanyang pagtulog.
Sa burol, dumating si Marissa. Naka-shades, naka-itim na designer dress, at umiiyak nang peke sa harap ng kabaong.
“Mama! Bakit mo ako iniwan!” hagulgol ni Marissa, sabay tingin sa mga bisita para siguraduhing nakikita siya.
Pagkatapos ng libing, agad na ipinatawag ni Marissa ang abogado para basahin ang Last Will and Testament.
Nakatayo si Elena sa sulok, tahimik na lumuluha dahil nawalan siya ng pangalawang ina.
Binasa ng abogado ang testamento:
“Ako, si Lucing Villamayor, ay ipinapamana ang aking Lupa, ang aming Ancestral House, at ang lahat ng pera sa aking bank account sa aking kaisa-isang anak na si Marissa.”
Napangiti si Marissa. “Yes! Finally!”
Tumingin ang abogado kay Elena. “At sa aking manugang na si Elena… iniiwan ko ang aking taos-pusong pasasalamat sa pag-aalaga sa akin.”
Wala. Walang pera. Walang lupa. “Salamat” lang ang nakuha ni Elena matapos ang walong taong sakripisyo.
“Narinig mo ‘yun, Elena?” mataray na sabi ni Marissa. “Sa akin ang lahat. Kaya binibigyan kita ng palugit. Pagkatapos ng ika-49 na araw (49th day) ng pagkamatay ni Mama, lumayas ka na. Ibinebenta ko na ang bahay na ‘to. Ayoko ng amoy-matanda.”
Masakit man, tinanggap ni Elena. “Opo, Ate Marissa. Aalis po ako.”
Dumating ang ika-49 na araw.
Naka-impake na ang mga gamit ni Elena. Bago siya umalis, pumasok siya sa kwarto ni Nanay Lusing para maglinis sa huling pagkakataon. Gusto niyang iwanang maayos ang kwarto bilang respeto sa alaala ng biyenan.
Winalis niya ang sahig. Pinunasan ang bintana.
Huli niyang nilinis ang kama. Ito ang lumang kama kung saan nakaratay si Nanay Lusing ng walong taon.
“Paalam na po, Nanay,” bulong ni Elena habang tinatanggal ang sapin.
Binuhat ni Elena ang mabigat na foam (kutson) para itagilid at mapunasan ang ilalim ng kama.
Pag-angat niya ng kutson, may nahulog na isang bagay.
Klag.
Isang lumang Lata ng Biskwit. Naka-tape ito sa ilalim mismo ng kutson, sa parteng tinutulugan ni Nanay Lusing. Kung hindi mo bubuhatin ang kutson, hinding-hindi mo ito makikita.
Kinuha ni Elena ang lata. Kinabahan siya. Binuksan niya ito.
Sa loob, may isang Sulat, isang Susi, at isang Passbook sa isang bangko na hindi pamilyar kay Elena.
Binasa niya ang sulat. Sulat kamay ito ni Nanay Lusing, magulo at hirap basahin dahil sa panginginig ng kamay, pero nababasa pa rin.
Mahal kong Elena,
Alam kong sa araw na mabasa mo ito, wala na ako. At alam ko ring naibigay na kay Marissa ang bahay at lupa.
Sinadya ko ‘yun, anak. Kilala ko si Marissa. Ganid siya. Kung may iiwan ako sa’yo sa testamento, aagawin niya ‘yun. Dadalhin ka niya sa korte hanggang sa maubos ang pera mo. Kaya ibinigay ko sa kanya ang gusto niya—ang lupa at bahay—para matahimik na siya at hindi ka na gambalain.
Pero Elena, ang bahay na ito ay luma na at maraming anay. Ang lupa ay may problema sa buwis na hindi alam ni Marissa. Sakit lang ng ulo ang mga ‘yan.
Ang tunay kong yaman ay itinago ko para sa taong tunay na nagmahal sa akin.
Ang susi na hawak mo ay para sa isang Safety Deposit Box. Sa loob ng lata ay ang passbook ng isang “Secret Account” na binuksan ko noong malakas pa ako. Ibinenta ko ang lahat ng alahas ng mga ninuno ko at idineposit ko dyan.
Ang laman niyan ay 15 Million Pesos. Nakapangalan ang account sa’yo, Elena. Ginawa kong joint account natin ito noon pa, tanda mo ba noong pinapirma kita sa bangko?
Sa’yo ang lahat ng ‘yan. Gamitin mo para magsimula ng bagong buhay. Salamat sa pagiging tunay na anak sa akin.
Nagmamahal,
Nanay Lusing
Napaupo si Elena sa sahig at humagulgol. Yakap-yakap niya ang sulat at ang lata.
Ang akala niyang kawalan ng hustisya ay isa palang matalinong plano ng kanyang biyenan. Pinrotektahan siya nito mula sa kasakiman ni Marissa.
Ilang sandali pa, dumating si Marissa.
“Hoy Elena! Tapos ka na ba maglinis? Alis na! May buyer na na dadating!” sigaw ni Marissa.
Tumayo si Elena. Pinunasan ang luha at itinago ang lata sa loob ng kanyang bag.
“Opo, Ate. Tapos na po. Aalis na ako,” mahinahong sagot ni Elena.
“Mabuti naman. Iwan mo ang susi sa mesa. Good luck sa buhay mong mahirap,” irap ni Marissa.
Ngumiti lang si Elena. Isang ngiti ng taong may hawak ng lihim na tagumpay.
Lumabas si Elena ng bahay bitbit ang kanyang bag. Habang naglalakad siya palayo, narinig niya si Marissa na nagmumura sa loob ng bahay.
“Ano?! May utang na 2 Million sa tax ang lupang ‘to?! At giba-giba na ang pundasyon ng bahay?! Niloko ako ni Mama!”
Hindi na lumingon si Elena. Tuloy-tuloy siya sa paglalakad papunta sa bangko, dala ang biyaya ng isang inang marunong tumanaw ng utang na loob at tunay na pagmamahal.
