MAY NANAY AKONG BASURERA — NILAYUAN AT INALIPUSTA AKO NG MGA KAKLASE KO SA LOOB NG LABINDALAWANG TAON, PERO SA ARAW NG GRADUATION, NAPAIYAK KO ANG BUONG PAARALAN SA ISANG PANGUNGUSAP NA NAGPAHINTO SA KANILA
Ang araw ng graduation ay dapat araw ng saya. Naka-toga ang lahat, amoy pabango, at puno ng bulaklak ang gym. Pero para sa akin, si Mark, isa itong araw ng kaba.
Sa loob ng labindalawang taon—mula elementarya hanggang High School—ako ang “outcast.” Ako ang batang iniiwasan. Ako ang batang laging nasa sulok kumakain mag-isa.
Ang dahilan? Ang nanay ko.
Si Nanay Rosa ay isang basurera. Araw-araw, tulak-tulak niya ang kariton na puno ng bote, dyaryo, at plastik. Madalas siyang sunduin ako sa school na marumi ang damit, nangingitim ang kuko, at may maasim na amoy dahil sa maghapong paghahalkal ng basura.
“Eew! Ayan na ang nanay ni Mark! Amoy basura!” sigaw ng mga kaklase ko noon.
“Wag kayong didikit kay Mark, baka mahawa kayo ng germs!”
Masakit. Sobrang sakit. Minsan, gusto kong sabihin kay Nanay na huwag na niya akong sunduin. Gusto kong ikahiya siya. Pero tuwing makikita ko ang ngiti niya kapag inaabot niya sa akin ang baon kong barya—na galing sa binentang tansan—nawawala ang hiya ko at napapalitan ng awa.
Ngayong graduation, nakiusap si Nanay.
“Anak… pwede ba akong umakyat sa stage kasama mo? Gusto lang kitang sabitan ng medalya. Minsan lang ‘to.”
Tiningnan ko si Nanay. Suot niya ang pinakamaganda niyang damit—isang lumang bestida na kupas na ang kulay at tinahi lang ang punit. Naglinis siya ng kuko, pero bakas pa rin sa mga kamay niya ang gasgas at kalyo ng hirap.
“Oo naman, Nay,” sagot ko. “Ikaw ang dahilan kung bakit ako nandito.”
Pagdating namin sa venue, agad kaming pinagtinginan. Ang mga magulang ng mga kaklase ko ay naka-suit at gown, mababango at mayayamang tingnan. Nang dumaan si Nanay, nakita ko ang pagtakip nila ng ilong. Nakita ko ang pag-irap ng mga kaklase ko.
“Bakit nandito ‘yan? Sinisira niya ang view,” bulong ng isa.
Yumuko si Nanay. “Anak, dito na lang ako sa likod. Nakakahiya. Baka pagtawanan ka nila kapag nakita nilang kasama mo ako.”
Hinawakan ko ang kamay ni Nanay nang mahigpit. Ang kamay na magaspang.
“Hindi, Nay. Dito ka sa tabi ko. Sa harap.”
Nagsimula ang seremonya. Tinawag ang mga pangalan. At sa huli, tinawag ang pinakamataas na karangalan.
“And now, our Class Valedictorian… Mark Santos!”
Tumayo ako. Nagpalakpakan ang iba, pero mahina lang. Alam kong hindi nila matanggap na ang anak ng basurera ang naging number one.
Umakyat ako sa stage. Hinila ko si Nanay. Nanginginig siya sa kaba habang sinasabit ang gintong medalya sa leeg ko. Pagkatapos, pumunta ako sa podium para sa aking Valedictory Speech.
Tumahimik ang lahat. Hinihintay nila ang sasabihin ko. Inaasahan nilang magyayabang ako tungkol sa grades ko.
Pero tumingin ako sa mga kaklase ko. Sa mga bully. Sa mga nandidiri. At pagkatapos, tumingin ako kay Nanay na nakatayo sa gilid, nakayuko pa rin.
“Sa loob ng labindalawang taon,” panimula ko, garalgal ang boses. “Hindi ako nagkaroon ng kaibigan. Nilayuan niyo ako dahil sabi niyo, mabaho ako. Sabi niyo, kadiri ang pamilya ko dahil namumulot kami ng basura para mabuhay.”
Nakita kong yumuko ang ilan sa mga kaklase ko.
“Madalas akong umiyak noon. Tinatanong ko ang Diyos, bakit hindi na lang kami naging mayaman? Bakit kailangan maghalukay ng basura ng nanay ko?”
Huminga ako nang malalim.
“Pero ngayong araw, gusto kong ipakilala sa inyo ang tunay na Nanay Rosa. Ang babaeng pandidiri niyong tinitignan.”
Itinuro ko si Nanay.
“Ang babaeng ‘yan… gumigising siya ng alas-kwatro ng madaling araw para unahan ang truck ng basura. Tinitiis niya ang init ng araw, ang ulan, at ang matatalim na bubog na sumusugat sa kamay niya. Para saan? Para mabilihan ako ng libro. Para makabayad ako sa tuition. Para hindi ako magutom.”
Tumingin ako sa audience.
“Kayong mga kaklase ko… ang gaganda ng sapatos niyo, ang kikinis ng balat niyo. Pero alam niyo ba kung saan galing ang perang pambili niyo niyan? Sa magulang niyo. Swerte kayo.”
“Pero ako? Ang katalinuhan ko? Ang medalyang ito?” hinawakan ko ang medalya sa dibdib ko. “Galing ito sa bawat bote, bawat plastik, at bawat maruming bagay na pinulot ng nanay ko.”
At dito ko binitawan ang pangungusap na nagpabagsak sa luha ng lahat.
“Huwag kayong mandiri sa amoy ng nanay ko o sa dumi ng kamay niya… dahil ang ‘dumi’ na hinuhusgahan niyo, iyan ang malinis na marangal na trabahong bumuo sa isang Valedictorian na nakatayo sa harap niyo ngayon.”
Katahimikan.
Isang matinding katahimikan ang bumalot sa gym.
At bigla, may narinig akong hikbi.
Ang principal ay nagpupunas ng luha. Ang mga magulang na kanina ay nagtatakip ng ilong ay napaluha. At ang mga bully kong kaklase ay nakayuko, umiiyak sa hiya.
Dahan-dahang tumayo ang tatay ng isang kaklase ko at pumalakpak. Sumunod ang isa. Hanggang sa ang buong gym ay nag-standing ovation. Ang palakpakan ay mas malakas pa sa kulog.
Lumapit ako kay Nanay at niyakap siya nang mahigpit sa harap ng lahat.
“Proud ako sa’yo, Nay. Hindi ako mahihiyang anak ako ng basurera. Dahil ikaw ang pinakamalinis na taong kilala ko.”
Umiyak si Nanay sa balikat ko. “Salamat, anak… Salamat.”
Pagbaba namin ng stage, hindi na umiwas ang mga kaklase ko. Isa-isa silang lumapit.
“Mark… sorry,” sabi ng pinaka-siga kong kaklase, inaabot ang kamay kay Nanay. “Nanay Rosa, sorry po sa mga nasabi namin noon.”
Nang araw na iyon, hindi lang diploma ang nakuha ko. Nakuha ko rin ang respeto na ipinagkait sa amin nang matagal. At napatunayan ko na ang dangal ng tao ay wala sa linis ng damit, kundi sa linis ng pangarap at sakripisyo.
