TINANGGIHAN NG MGA KUYA NIYA NA BAYARAN ANG MILYONG UTANG NG KANILANG AMA, PERO ANG BUNSO NA NAGSAKRIPISYO NG LAHAT AY LUMUHOD SA IYAK NANG MATANGGAP ANG ISANG SULAT — ANG “UTANG” AY SUSI PALA SA BILYONG PISONG YAMAN
Si Don Arturo ay isang respetadong negosyante sa Maynila. Ngunit sa kanyang ika-75 na kaarawan, isang malungkot na balita ang sumalubong sa kanyang tatlong anak na lalaki—sina Rico (ang panganay na CEO), Leo (ang pangalawa na Doktor), at Mateo (ang bunso na isang high school teacher).
Ipinatawag sila ni Arturo sa kanilang ancestral mansion. Pero iba ang itsura ng bahay ngayon. Magulo. Maraming gamit ang nakakahon. At si Arturo ay nakaupo sa isang lumang sofa, mukhang pagod, matanda, at suot ang isang gusgusin na damit.
“Mga anak,” panimula ni Arturo, nanginginig ang boses. “Patawarin niyo ako. Nalugi ang kumpanya. Nabaon ako sa sugal. At ngayon… may utang ako sa mga loan sharks na nagkakahalaga ng 50 Million Pesos.”
Nanlaki ang mga mata nina Rico at Leo.
“Singkwenta milyones?!” sigaw ni Rico. “Dad! Paano nangyari ‘yan?!”
“Kukunin nila ang mansyon bukas,” patuloy ni Arturo. “Wala na akong matitirhan. At nagbabanta sila sa buhay ko. Kailangan ko ng tulong niyo. Sino sa inyo ang pwedeng umako sa utang ko at magpatira sa akin? Kahit hati-hati na lang kayo. Parang awa niyo na.”
Tumingin si Arturo kay Rico. “Rico, ikaw ang pinaka-mayaman. CEO ka.”
Umatras si Rico. “Dad, no way! Kakatapos ko lang magpagawa ng rest house sa Tagaytay. At mag-aaral si Junior sa London. Wala akong 50 million! At kung dito ka titira, magagalit ang asawa ko. You know her, ayaw niya ng masikip.”
Tumingin si Arturo kay Leo. “Leo, anak?”
Umiling agad si Leo. “Dad, don’t look at me. Ang clinic ko, nag-eexpand. Lahat ng pera ko naka-invest sa equipment. At saka, delikado ‘yan. Loan sharks? Baka madamay pa ang pamilya ko. Bakit kasi nagsugal ka? Problema mo ‘yan, Dad. Matanda ka na, dapat alam mo ang ginagawa mo.”
Parehong tumanggi ang dalawang nakatatandang kapatid. Para sa kanila, ang ama nila ay isang pabigat na barkong lumulubog, at ayaw nilang madamay sa paglubog nito.
Tumingin si Arturo sa bunso. Kay Mateo. Si Mateo ay simpleng teacher lang. Nakatira sa isang maliit na apartment, nagbabayad ng hulugan na motor, at buntis ang asawa.
“Mateo?” tawag ng ama.
Lumapit si Mateo at lumuhod sa harap ng ama. Hinawakan niya ang magaspang na kamay nito.
“Tay,” sabi ni Mateo, maluha-luha. “Alam niyo naman po na teacher lang ako. Wala akong 50 million. Kahit ibenta ko ang bato ko, hindi aabot doon.”
“So aalis ka na rin?” tanong ni Rico nang may pang-uuyam.
“Hindi,” sagot ni Mateo nang mariin. “Wala akong 50 million, Tay. Pero hindi kita iiwan. Sa akin ka titira. Maliit lang ang bahay namin ni Sarah, pero kasya tayo. Ibebenta ko ang motor ko. Mag-o-overtime ako sa tutoring. Unti-unti, babayaran natin ‘yang utang mo. Kahit abutin pa ako ng habambuhay, hindi kita pababayaan.”
Noong araw na iyon, dinala ni Mateo ang kanyang ama sa kanilang maliit na apartment.
Naging napakahirap ng buhay nila. Dahil sa takot sa “loan sharks” (na kwento ng ama), nagdoble-kayod si Mateo. Gumising siya ng alas-kwatro para magturo, at sa gabi ay nagtu-tutor siya online hanggang hatinggabi. Ibinenta niya ang kanyang motor at nag-commute na lang. Si Sarah naman, kahit buntis, ay nagluto ng kakanin para itinda sa mga kapitbahay.
Si Don Arturo ay naging tahimik. Nakikita niya ang paghihirap ng anak at manugang niya.
“Anak, pagod ka na ba?” tanong ni Arturo isang gabi habang minamasahe ni Mateo ang paa niya.
“Okay lang ako, Tay,” ngiti ni Mateo, kahit halatang puyat. “Ang mahalaga, ligtas ka dito. Hayaan mo, makakaahon din tayo.”
Minsan, tumatawag sina Rico at Leo. Hindi para kumustahin ang ama, kundi para manigurado na hindi sila hahabulin ng utang.
“Mateo, siguraduhin mong hindi pupunta dyan ang maniningil ha? Huwag mong ibibigay ang address namin!” bilin ni Rico.
Isang taon ang lumipas.
Isang umaga, hindi na nagising si Don Arturo. Namatay siya sa kanyang pagtulog nang payapa, yakap ang litrato ng yumaong asawa.
Iyak nang iyak si Mateo at Sarah. Wala silang pera pampalibing, kaya humingi sila ng tulong sa mga kapatid.
“Wala akong cash ngayon,” sabi ni Leo. “I-cremate niyo na lang para mura.”
Sa huli, nangutang si Mateo sa cooperative ng school para mabigyan ng maayos na libing ang ama. Sa burol, dumating sina Rico at Leo, naka-suit, naka-shades, at nagmamadaling umalis. Ni hindi man lang sila umiyak.
Pagkatapos ng libing, may dumating na isang lalaki sa apartment ni Mateo. Nandoon din sina Rico at Leo dahil akala nila ay may hahatiin pang lupa (umaasa silang baka may tinagong lupa ang ama).
Ang lalaki ay si Attorney Valdez, ang personal lawyer ni Arturo noon.
“Good afternoon,” bati ni Atty. Valdez. “Nandito ako para basahin ang Last Will and Testament ni Don Arturo.”
Tumawa si Rico. “Will? Eh puro utang nga ang iniwan niyan! May mamanahin pa ba kami? Baka utang ang ipapamana mo, Attorney?”
“Makinig kayo,” seryosong sabi ng abogado. Inilabas niya ang isang puting sobre. “Ito ay sulat galing kay Don Arturo. Para ito sa inyong tatlo.”
Binasa ng abogado ang sulat:
“Sa aking mga anak,
Kung naririnig niyo ito, wala na ako. At panahon na para malaman niyo ang katotohanan.
Walang loan sharks. Walang utang na 50 Million. At hindi nalugi ang kumpanya.
Napasinghap sina Rico at Leo. “Ano?!”
Nagpanggap lang akong mahirap at baon sa utang. Ito ang huling pagsubok ko sa inyo. Gusto kong malaman kung sino sa inyo ang magmamahal sa akin bilang ama, hindi bilang ATM machine.
Rico at Leo… tinalikuran niyo ako noong akala niyo ay kailangan ko ng tulong. Takot kayong mabawasan ang yaman niyo. Dahil dyan, pinatunayan niyo na hindi kayo karapat-dapat sa pinaghirapan ko.
Mateo… ang bunso ko. Wala kang pera, pero ibinigay mo ang lahat. Ibinenta mo ang motor mo, nagpuyat ka, at pinatira mo ako sa iyong tahanan nang walang pag-aalinlangan. Ikaw ang tunay na yaman ng pamilyang ito.
Dahil dyan, sa iyo ko iiwan ang lahat.
Ang 50 Million na ‘utang’ ay hindi utang. Ito ay ang halaga ng nasa bank account na nakapangalan na sa iyo ngayon. Bukod pa dyan, sa iyo mapupunta ang buong ownership ng Arturo Holdings, ang ancestral mansion, at ang 100 hectares na lupain sa Davao. Ang kabuuang halaga ay 5 Billion Pesos.
Sa mga kuya mo… nag-iwan ako ng tig-isang piso sa sobre. Para maalala niyo na sa mata ng pagmamahal, ganyan lang ang halaga ng kasakiman.
Paalam, Dad.
Nanginig ang kamay ni Mateo habang inaabot ang cheke at mga titulo ng lupa. Humagulgol siya. Hindi dahil sa pera, kundi dahil nalaman niyang hindi pala pabigat ang ama niya, kundi isang mapagmahal na magulang na tinuturuan sila ng huling leksyon.
“H-hindi pwede ‘to!” sigaw ni Rico. “Niloko kami ni Dad! We will contest this in court!”
“Gawin niyo,” kalmadong sabi ni Atty. Valdez. “Pero may video recording si Don Arturo ng araw na tinakwil niyo siya. At may video rin ng bawat araw na inalagaan siya ni Mateo. Walang judge ang papanig sa inyo.”
Napatunganga si Leo. Napaupo si Rico. Ang yaman na pinrotektahan nila at iningatan, ay nawala sa kanila dahil sa kasakiman.
Si Mateo naman, niyakap si Sarah.
“Hon, hindi na tayo mangungutang,” iyak ni Mateo. “At hindi na tayo maghihirap.”
Ginamit ni Mateo ang yaman para tulungan ang ibang tao. Nagtayo siya ng libreng eskwelahan at ospital. Hindi siya nagbago. Nanatili siyang simple, dahil alam niya na ang tunay na yaman ay wala sa bulsa, kundi nasa pusong marunong magmalasakit sa magulang hanggang sa huli.
